biodro

Inherited from Proto-Slavic *bedro.

• IPA^(key): /ˈbjɔ.drɔ/
• Rhymes: -ɔdrɔ
• Syllabification: bio‧dro

biodro n

1. (anatomy) hip (the outward-projecting parts of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)

• Jan Trepczyk (1994), “biodro”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
• Eùgeniusz Gòłąbk (2011), “biodro”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎^[1]
• “biodro”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

• biodra

Inherited from Proto-Slavic *bedro. First attested in the first half of the 15th century.

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /bʲɔdrɔ/
• IPA^(key): (15^th CE) /bʲɔdrɔ/

biodro n (related adjective biedrny)

1. (attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Silesia) hip (outward-projecting part of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)
   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 24, 9:

     Sluga, polozyw røkø pod byodra Abrahamowi swego pana y przyssyøgl gemu

     [Sługa, położyw rękę pod biodra Abrahamowy swego pana i przysiągł jemu]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 32, 25:

     Vderzyl gy w byodrø a natemyeszczye gemv vmdlala

     [Uderzył ji w biodrę a natemieście jemu umdlała]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 32, 32:

     Przeto, ze gest dodknøl angyol bozy zyli byodra gego y chramal gest az do szmyerczy

     [Przeto, że jest dotknął anjoł boży żyły biodra jego i chramał jest aż do śmierci]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 47, 29:

     Polosz røkøø swø pod byodra ma, a uczynysz se mnø miloszerdze

     [Połóż ręką swą pod biodra ma, a uczynisz ze mną miloszerdze]

   • 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 9, 2:

     Panye boze oczcza mego, Symeona, genszesz gemu dal myecz ku obronye przecyw czudzokraynom, gysz bily nasylnyci w swey nyesromyszlywoscy, obnaziwszy byodrø panyenskø na poganbyenye

     [Panie Boże oćca mego Symeona, jenżeś jemu dał miecz ku obronie przeciw cudzokrainom, jiż byli nasilnicy w swej niesromiźliwości, obnażywszy biodrę panieńską na pogańbienie]

   • 1930 [c. 1455], “Jer”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 13, 26:

     Ia obnaszilem biodra twa przeczywo twarzi twey, a ykazala syø nyesromyeszlywoszcz twa […] Byada tobye Ierusalemye!

     [Ja obnażyłem biodra twa przeciwo twarzy twej, a ukazała się niesromiźliwości twa […] Biada tobie Jeruzalemie!]

   • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 20, 31:

     Sliszelysmi, ysze krolyowye domu israhelskego myloscywy sø, przetosz opaszmi syø wormy po naszich byodrach... Winydzmi przecyw krolyv israhelskemu, zalycz snad nas zywy

     [Słyszelismy, iże krolowie domu israhelskiego miłościwi są, przetoż opaszmy się wormi po naszych biodrach... Wynidźmy przeciw krolu israhelskiemu, zalić snad nas żywi]

   • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 20, 32:

     Opasały byodri swe wormy a wloszily powrozi na swe głowi y prziszly ku krolyowy israhel­skemu

     [Opasali biodry swe wormi a włożyli powrozy na swe głowy i przyszli ku krolowi Izrael­skiemu]

   • 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 1, 8:

     Møsz kosmati a skorzanim powroskem opasani po swich byodrach

     [Mąż kosmaty a skorzanym powrozkiem opasany po swych biodrach]

   • 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 4, 18:

     Kaszdi z dzelnykow bil swe byodri myeczem opasał

     [Każdy z dzielnikow był swe biodry mieczem opasał]

   • 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 19, 4:

     Przeto Amom oblisyl slugy Dauidowi a ogolyl, a rostrzigal gich suknye ot gich byodr az do nog

     [Przeto Amon obłysił sługi Dawidowy a ogolił a rozstrzygał jich suknie ot jich biodr aż do nog]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:

     Polosz røkøø swø pod byodrø mø, a uczynysz se mnø miloszerdze

     [Połóż ręką swą pod biodrą mą, a uczynisz ze mną miloszerdze]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 33:

     Z byodri de femore

     [Z biodry de femore]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 74:

     Twich byodr femorum tuorum

     [Twych biodr femorum tuorum]

   • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎^[2], Lubiń, page 3:

     Ladzvye, byodrą femur est coxa virilis

     [Lędźwie, biodra femur est coxa virilis]

   • 1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎^[3], volume I, page 301:

     Podkasz byodra accinge lumbos tuos

     [Podkasz biodra accinge lumbos tuos]

   • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[4], [5], [6]}, volume XXV, page 158:

     Bodra lumbi

     [Biodra lumbi]

   • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[7], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:

     Byodry illia

     [Biodry illia]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 70:

     Podkaschanymy byodramy

     [Podkasanymi biodrami]

   • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎^{transliteration, transcription}, Warsaw, page 298:

     Ian myal... pas skó­rzany na byodrach swoych

     [Jan miał... pas skó­rzany na biodrach swoich]

   • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎^[8], Lubiń, page 3:

     Byodrą lumbus

     [Biodra lumbus]

   • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 97r:

     Gnecze w byodrach stringit in renibus

     [Gniecie w biodrach stringit in renibus]

   • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 248v:

     Byodra renes

     [Biodra renes]

   • 1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎^[9], volume III, Wrocław, page 291:

     Byodra renes

     [Biodra renes]

   • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎^[10], Lubiń, page 3:

     Byodra renes

     [Biodra renes]

   • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎^[11], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:

     Byodry illia

     [Biodry illia]

   • 1874-1891 [1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[12], [13], [14]}, volume XXV, page 242:

     Asina est debilis in humeris na pleczoch, w byodrach

     [Asina est debilis in humeris na plecoch, w biodrach]

   • 1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej‎^[15], Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 413:

     Ne pissch virzchu okrøglego pissøc Bartka sbavonego. S virzchem okrøglem pissi b: b́odri thako napissesch ssvee

     [Nie pisz wirzchu okrągłego, pisząc bartka zbawionego. Z wirzchem okrągłem piszy b', b'odry tako napiszesz swee]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 51r:

     Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] byodrą

     [Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] biodra]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 77v:

     Lumbus a libidine dicitur eyn lende byodrą

     [Lumbus a libidine dicitur eyn lende biodra]

• Polish: biodro, biedro (Kuyavia, Far Masovian, Podlachia, Western Lublin, Podhale), biedra (Kuyavia, Biecz, Western Lublin, Łowicz), biodra (Middle Polish, Near Masovian)
• Silesian: biedro, biedra, bjedro (Steuer's Silesian Alphabet)

• Boryś, Wiesław (2005), “biodro”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “biodro”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “biodro”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “biodro”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• K. Nitsch, editor (1953), “biodro”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 93
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “biodro, biodra”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “biodra”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

• biedro (Kuyavia, Far Masovian, Podlachia, Western Lublin, Podhale)
• biedra (Kuyavia, Biecz, Western Lublin, Łowicz)
• biodra (Middle Polish, Near Masovian)

Inherited from Old Polish biodro.

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔdrɔ
• Syllabification: bio‧dro

biodro n (diminutive bioderko, related adjective biodrowy)

1. (anatomy) hip (the outward-projecting parts of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)
2. (Near Masovian) side of a cart loaded with hay or grain that protrudes beyond a ladder on the cart

• “biodro”, in Wielki słownik języka polskiego‎^[16] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
• “biodro”, in Polish dictionaries at PWN‎^[17] (in Polish)
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “biodro”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Wiesław Morawski (25.03.2020), “BIODRO”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “biodro”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “biodro”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “biodro”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 156
• Jan Karłowicz (1900), “biodro”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 86